Podróżnik i etnolog. Stworzył od podstaw stałą ekspozycję zbiorów afrykańskich w Żorach. Do Afryki wyjechał po raz pierwszy jako student w 1985 r. Od tamtego czasu wielokrotnie podejmował wyprawy na Czarny Ląd, gdzie prowadzi badania między innymi wśród plemienia Kurumba (Burkina Faso). Autor wydanej w 2000 roku książki pt.: "Kolorowy Sahel". Dyrektor Muzeum w Żorach.

Zainteresowanie etnologią pojawiło się w okresie liceum (stąd między innymi decyzja o podjęciu studiów w tym kierunku), choć pierwotnie naukowa pasja kierowała się raczej w stronę bliższej mu rzeczywistości kulturowej Górnego Śląska. Z czasem jednak coraz wyraźniej odczuwana była potrzeba odnalezienia swoistej "odskoczni" od tego obszaru, dystansu, zmiany perspektywy spojrzenia na własne otoczenie kulturowe - i tak zrodziło się zainteresowania ludami Afryki.
Przełomowym momentem zawodowej i naukowej biografii Lucjana Buchalika okazała się przygotowywana w ramach studiów praca dotycząca historii i tradycji afrykańskich Dogonów. Aby zebrać odpowiednie materiały, postanowiono sięgnąć do źródeł. Blisko dwa lata pochłonęły mozolne przygotowania (gromadzenie środków finansowych, szczegółowe planowanie tras, załatwiania niezbędnych dokumentów), aż wreszcie w 1985 roku udało się wyruszyć z pierwszą wyprawą do Afryki. Planowania była na osiem miesięcy, niestety skończyła się znacznie wcześniej - dokładnie w momencie, kiedy po dwóch miesiącach wędrówki wynajęta ciężarówka... stoczyła się do rowu. Uczestnikom nie pozostało nic innego, jak wracać do domu. Choć ostatecznie celu nie udało się zrealizować, po całej przygodzie pozostał pewien niedosyt, który później przez lata skłaniał do "dokończenia" dramatycznie przerwanej wyprawy.

Po studiach (dyplom uzyskany w 1986 roku), Lucjanowi Buchalikowi udało się podtrzymać kontakt z Afryką między innymi poprzez organizowane kilka razy wycieczki do Maroka. Nie zrezygnował jednak z działalności badawczej - w 1990 roku wraz z grupą pracowników muzeum w Szczecinie podjął kolejną wyprawę. Potem nastąpiła paroletnia przerwa, by wreszcie od 1995 roku regularnie każdego w roku odwiedzać Afrykę w ramach prowadzonych badań etnograficznych.

Zainteresowania ludami Afryki kierują się od pewnego czasu na lud Kurumba zamieszkujący północną część Burkina Faso - plemię o tyle fascynujące, że nadal mało poznane, dość skąpo opisywane w literaturze naukowej i w przeciwieństwie do sąsiednich Dogonów, ich kultura pozostaje ciągle jeszcze poza głównymi szlakami turystycznymi Afryki.

Wyprawy Lucjana Buchalika miały bardzo różny przebieg - jedne odbywały się bez zakłóceń i komplikacji, inne zaś kończyły się w bardziej lub mniej dramatycznych okolicznościach. Zdarzyło się na przykład, że już po pierwszym dniu trzeba było wracać do domu, ponieważ w tajemniczych okolicznościach zniknęły uczestnikom wszystkie dokumenty i pieniądze. W innym przypadku Lucjan Buchalik wraz ze swoimi towarzyszami podróży został... uprowadzony i przetrzymywany na pustyni - ponieważ nie można było liczyć na okup, porywacze ograbili swoje ofiary i puścili je wolno w samej tylko bieliźnie! Miejscowa ludność na ogół prezentuje raczej przyjazną postawę wobec gości, zdarzają się jednak grupy, które jawnie manifestują swoją wrogość wobec białych (najczęściej na terenach, gdzie dominują muzułmanie, choć nie stanowi to reguły). Wielokrotnie zdarzają się sytuacje, kiedy na przykład do samochodu wsiada osobnik z karabinem oświadczając, że tutaj... on stanowi prawo. "Żeby jechać do Afryki, trzeba mieć, po pierwsze, pieniądze, po drugie, wiedzę dotyczącą miejscowych zwyczajów i potencjalnych zagrożeń, a po trzecie: szczęście - mówi Lucjan Buchalik. - Jeśli któregoś z tych elementów brakuje, lepiej tam nie jechać. (...) Wystrzegać trzeba się zwłaszcza tego, czego nie widać. Na przykład nie wolno wchodzić do wody, która stoi w miejscu. Żyjące w niej stworzenia mogą okazać się zabójcze dla człowieka. Są rzeczy, których absolutnie nie wolno robić, na przykład wchodzić do strumyku ze świętymi sumami. Na pewnych obszarach nie podróżuje się nocą - chyba, że pod eskortą. Nie należy pokazywać, co się ma ze sobą, aby nie prowokować złodziei. Trzeba jednak podkreślić, iż największym zagrożeniem są nie ludzie, ale rozpowszechnione tam choroby i insekty."

Wyprawy trwają przeważnie około 4-5 tygodni. To długo, zważywszy wysiłek, jaki temu towarzyszy, konieczność znoszenia trudów podróży, również ograniczoną odporność organizmu na odmienność klimatu oraz panujące w tamtym regionie świata choroby.

Oprócz bogatych zbiorów eksponatów gromadzonych w żorskim muzeum, jednym z efektów wypraw badawczych Lucjana Buchalika jest kończona właśnie praca doktorska poświęcona skomplikowanym - z naszego punktu widzenia - więzom rodzinnym u badanych ludów Dogonów i Kurumba. Być może w przyszłości uda się także wydać opracowanie w formie książkowej, dostępnej dla każdego czytelnika.

Jako częsty gość w krajach Afryki Zachodniej, Lucjan Buchalik wyraźnie widzi zachodzące tam zmiany. Spektakularnym tego przykładem może być upowszechnienie się telefonów komórkowych, które już dawno odsunęły w niebyt znane nam z podróżniczych książek tam-tamy. Choć nadal zachowało się wiele tradycyjnych świąt związanych na przykład z agrarnym rytmem życia mieszkańców wiosek, zaproszenia na nie sporządzane są już za pomocą... komputerów. Uderzające są również ogromne różnice w tradycjach sąsiadujących ze sobą ludów. Dotyczy to również nastawienia wobec "obcych", jacy odwiedzają ich ziemie: jedni nastawieni są na współpracę, gościnność, inni natomiast traktują białych wyłącznie jako "turystyczne źródło dochodów" i domagają się wynagrodzenia za najdrobniejszą nawet informację.

Ilustracją obyczajowej specyfiki tamtejszej kultury może być sytuacja, kiedy trzeba było przetransportować do Polski tzw. stempę - przypominające olbrzymi puchar narzędzie służące do różnych celów: mielenia ziarna, tytoniu lub prochu strzelniczego.
"Podróż na początku szła w miarę gładko. Stempa niestety nie mieściła się w plecaku, więc trzeba ją było nieść w rękach. Ponieważ autobus miał duże opóźnienie, zdecydowałem się na jazdę autostopem. Zatrzymałem samochód i korzystając z uprzejmości kierowcy, załadowałem się wraz ze stempą na bagażnik. Już po przejechaniu około dwudziestu kilometrów podróż trzeba było przerwać, ponieważ samochód... zapalił się. W międzyczasie nadjechał spóźniony autobus - czym prędzej więc przesiadłem się do niego. Kiedy zacząłem się przepakowywać, kierowca zobaczył mój bagaż. Raptem zrobił się szary z przerażenia i pośpiesznie zaczął tłumaczyć, że nigdy nie wolno podróżować z pustą stempą, bo przynosi to nieszczęście. Aby temu zapobiec, wyjął drobne monety i wrzucił do naczynia, które tym samym... przestało być puste. Dojechałem do miejsca, gdzie zmieniałem pojazd i bogatszy o nowe doświadczenie, schowałem monetę do kieszeni. Wchodząc do kolejnego autobusu, natychmiast jego obsługa zaprotestowała: z pustą stempą wejść nie wolno! Wtedy wyciągnąłem monetę, na ich oczach włożyłem do środka i dalsza podróż odbywała się już bez przeszkód".

Lucjan Buchalik urodził się 2 kwietnia 1961 roku. Mieszka w Rowniu (obecnie dzielnica Żor). Tam ukończył szkołę podstawową. Liceum ogólnokształcące im. K. Miarki w Żorach (matura w 1980 roku). Studia etnologiczne na Uniwersytecie Wrocławskim ukończone w 1986 roku. W tym okresie podjął współpracę z żorskim MOK. Przez kilka lat pracował fizycznie w firmie zajmującej się remontami i wykończeniem wnętrz, a jednocześnie jako nauczyciel (historii i geografii) w szkole podstawowej. Powróciwszy do Miejskiego Ośrodka Kultury, podjął pracę najpierw jako kierownik administracyjno-ekonomiczny, a później dyrektor placówki (funkcję tę pełnił 12 lat). Od 2003 roku jest dyrektorem Muzeum w Żorach.
Żona jest nauczycielką (matematyki), dwóch synów.

Lucjan Buchalik jest autorem publikacji pt. "Kolorowy Sahel" - wydany nakładem drukarni Oldprint (2000 r.) album fotografii wraz z opisami ludów Kurumba i Dogonów.

2007-12-21

[ArtForum]